40-dagen tijd
Vanaf de vroege kerk is de periode die vooraf gaat aan het gedenken van de meeste cruciale gebeurtenissen in het leven van Jezus een bijzondere periode geweest. Meer dan in andere tijden werd stil gestaan bij het lijden en sterven van Jezus, de weg waarlangs Hij uiteindelijk tot heerlijkheid kwam. Een periode van veertig dagen werd en wordt als een gepaste periode gezien van voorbereiding. De bijbelse achtergrond van dit getal is natuurlijk meteen duidelijk. Jezus was bijvoorbeeld ook veertig dagen in de woestijn.
In de veertigdagentijd is vasten het sleutelwoord. Van oudsher is vasten bedoeld als boetedoening en als middel om te komen tot een hogere mate van concentratie. Bijbellezen en gebed krijgen een grotere plaats. Op deze wijze krijgt het lijden van Jezus meer betekenis voor de gelovigen.
In de Calvinistische reformatie bestond er een grote mate van terughoudendheid ten opzichte van kerkelijke hoogtijdagen. Het kerkelijk jaar onderging een stevige versobering en de veertigdagentijd, voorafgegaan door carnavalsvieringen, werden afgeschaft. Toch ontstond er in loop van de tijd de gewoonte om zeven lijdenszondagen aan te houden, voorafgaande aan Goede Vrijdag. Het getal zeven is natuurlijk ook Bijbels, maar wordt vooral opgehangen aan de zeven kruiswoorden van Jezus. Idealiter worden deze in de reeks van de zeven zondagen aan de orde gesteld. Het vasten kreeg echter minder voet aan de grond. Calvijn zelf was wel een voorstander van vasten. Maar, hij zag het vooral als een zaak tussen God en de gelovige. Wanneer iemand boete wil doen of zich concentreren op gebed, en/of zich voorbereiden op een bijzondere taak, was vasten in de ogen van Calvijn een goed middel. Hij was echter beducht voor vaste tijden en gelegenheden die verplichtend werden opgelegd aan de gelovigen en schijnheiligheid in de hand zouden werken. Het gevolg van het ontbreken van een structuur waarbinnen je kunt vasten, heeft ertoe geleid dat er in de calvinistische traditie vrijwel helemaal niet meer werd gevast.
Inmiddels is er onder erfgenamen van Calvijn een herwaardering gekomen voor de liturgische traditie en de waarde van het onderhouden van het kerkelijk jaar. De veertigdagentijd was in het midden van de kerk al lange tijd ingeburgerd en begint naar mijn waarneming ook in de rechterflank meer voet aan de grond te krijgen. In ieder geval lijkt de oorspronkelijke betekenis, namelijk die van bezinning op de weg van Christus in relatie met mijn leven hier en nu, meer en meer gestalte te krijgen. Praktisch goeddoen doen in de omgeving wordt gestimuleerd en ook het vasten begint meer en meer terug te keren. Een positieve ontwikkeling. Het hebben van markeringen in de tijd om je leven met en vanuit Christus te verdiepen hebben we hard nodig.
Een waardevolle manier van vasten in onze tijd is, zo vind ik, het reduceren van het aantal schermuren. Als iets veel van onze geest vraagt en de concentratie op Christus kan verstoren, dan zijn het wel de vele beelden en grote hoeveelheden nieuws waardoor we ons laten overspoelen. Daarin reduceren zal zeker helpen om de weg van Christus overdenken en zijn voetspoor te volgen.
Ds. Sjaak van den Berg
Kerk in Stad, vrijdag 17-2
